CERN-də Alkimya Gerçəkləşdi: Qurğuşun Qızıl Oldu

Avropanın Nüvə Tədqiqatları Mərkəzi (CERN) alimləri, əsrlər boyu alkimyaçıların xəyal etdiyi bir nailiyyəti gerçəkləşdirdilər: qurğuşunu qızıla çevirdilər. Bu, CERN-in Böyük Adron Kollayderində (LHC) aparılan yüksək enerjili təcrübələr nəticəsində mümkün oldu.

Təcrübə zamanı, qurğuşun nüvələri işıq sürətinə yaxın sürətlə bir-birinə yaxınlaşdırıldı və nəticədə güclü elektromaqnit sahələri yaranaraq qurğuşun nüvələrindən üç proton ayrıldı. Bu proses nəticəsində, 82 protonlu qurğuşun nüvəsi 79 protonlu qızıl nüvəsinə çevrildi. Bu hadisə, elektromaqnit disosiasiya prosesi adlanır və LHC-də ilk dəfə sistemli şəkildə müşahidə edildi .

ALICE detektoru vasitəsilə aparılan ölçmələr göstərdi ki, 2015-2018-ci illər arasında keçirilən təcrübələrdə təxminən 86 milyard qızıl nüvəsi yaradılıb. Lakin bu nüvələrin ümumi kütləsi cəmi 29 pikogram (2.9 ×10^-11 qram) təşkil edib və onlar yalnız bir neçə mikro saniyə mövcud olub .

Bu nailiyyət, praktik olaraq iqtisadi dəyərə malik olmasa da, nüvə fizikası və hissəciklərin davranışı sahəsində yeni anlayışlar gətirir. Eyni zamanda, bu təcrübə elektromaqnit disosiasiya modellərinin təkmilləşdirilməsinə və gələcək kollayderlərin performansının artırılmasına töhfə verir .